Een aantal techbedrijven doet samen een belofte, een privacy pledge, door het ondertekenen van een lijst met principes waar men zich aan zal houden. Deze beloften moeten in de toekomst de privacy van internetgebruikers waarborgen. Het gaat om de volgende beloften.

• Bedrijven moeten zodanig werken dat de behoeften van de gebruikers altijd voorop staan;
• Organisatie zouden alleen gegevens moeten verzamelen die nodig zijn voor het leveren van de diensten;
• Deze gegevens moeten tijdens het versturen altijd versleuteld zijn;
• Bedrijven moeten open en transparant zijn over hun organisatie en hun software;
• De aangeboden webdiensten moeten interoperabel zijn.

Het is een mooie opsomming van wat er nodig is. En het klinkt ook heel lovenswaardig. Maar het doet me ook een beetje denken aan de bankierseed die na de bankencrisis door bankmedewerkers afgelegd moet worden, maar waarvan je weet dat die voor de werking van de banken niet zo heel veel uit heeft gemaakt. Deze bankierseed is dan nog gerelateerd aan het tuchtrecht, maar het breken van deze “pledge” door een van deze bedrijven heeft totaal geen materiële gevolgen.

Prikkels

Ik sta erg sceptisch tegenover zulke beloften, omdat de situatie waaronder bedrijven werken gewoon hetzelfde blijft. Perverse prikkels blijven bestaan. Er moet geld verdiend worden, en de verleidingen om dat op een abjecte manier te doen blijven groot. Je kunt dat al zien aan de denkwijze die spreekt uit het volgende citaat.

The action comes as a growing wave of ordinary web users switches away from services controlled by the likes of Google and Meta, and as governments around the world consider adopting tighter online privacy laws. As such, the signatories believe it is important that the private sector takes the initiative to lead toward a private internet.

Het is kennelijk precies het juiste moment voor een goede pr-stunt. Hopelijk lopen er dan ook veel mensen weg van de Big Tech en vluchten in de armen van deze betrouwbare bedrijven. Maar wat gebeurt er als deze bedrijven ook Big worden, afhankelijk worden van het gemoed van aandeelhouders die verslaafd zijn aan geld verdienen? Dat de private sector het initiatief moet nemen voor een veilig internet waag ik daarom heel erg te betwijfelen.

Ik zeg: overheden ga door met stricte regulering rond privacy, knijp Big Tech af met flinke boetes, en tuig eindelijk eens een rechtvaardig globaal belastingregime op. En tegen deze ondertekenaars: doe je best, hou je aan je beloften, dat gaat een hoop boetes schelen.

#privacy #kapitalisme #surveillance

Nee, nee, nee, “Interoperabiliteit, nu!” is niet een leus die je op een spandoek zet. Toch is het belangrijk om stil te staan bij situaties die zo vanzelfsprekend lijken, maar dat misschien wel helemaal niet zijn. Een paar voorbeelden. Natuurlijk kun je geen Gilette mesjes in de houders van het Kruidvat klikken, of HP-inktpatronen in een Canon-printer schuiven. Dat heeft alles te maken met patentrecht en geld kunnen verdienen aan je uitvinding. Gelukkig kunnen we wel lampen van alle soorten merken in onze fitting draaien. Of banden van allerlei merken op onze auto of fiets monteren. Die zijn dan ook makkelijker te repareren en daarmee dus ook duurzamer. De fittingen en banden hebben standaardmaten en zijn daardoor interoperabel. Het is begrijpelijk dat mensen aan hun uitvinding willen verdienen en er voor zorgen dat anderen er niet mee aan de haal gaan. Maar deze bescherming heeft naar mijn mening ook zijn grenzen. Te veel op patentrecht leunen zorgt ervoor dat onze samenleving op kosten gejaagd wordt, en onze aarde extra vervuild wordt, omdat voor ieder uitvindinkje een apart product gemaakt wordt, dat vervolgens bijna niet te repareren valt. Weg gooien is het motto dan, en nieuw kopen bij dezelfde producent, de patenthouder.

Het wordt steeds duidelijker dat de macht van grote bedrijven de vrijheid, een goed inkomen en zelfs de gezondheid van steeds meer mensen aantast. Deze economische reuzen proberen er zoveel mogelijk voor te zorgen dat klanten nog maar één optie overhouden, en dat er geen noemenswaardige concurrentie is. Ze kopen concurrerende bedrijven op, of concurreren starters binnen hun branche weg met belachelijk lage prijzen, ver onder de kostprijs, om na het faillisment van de nieuwe concurrenten, de prijzen weer fors te verhogen. Nog een andere manier om de monopoliepositie te versterken is het aanbieden van producten, die alleen maar gekocht, onderhouden en aangevuld kunnen worden met andere producten van dit monopoliebedrijf.

Keuze uit één winkel

Amazon verkoopt de Kindle ebook reader. Hiermee kun je alleen Amazon boeken lezen, en geen boeken in het open epub-formaat. Als je een grote collectie hebt van bij Amazon gekochte boeken, en je stapt over op een andere e-reader, dan wordt deze collectie meteen waardeloos. Je kunt de boeken namelijk niet op die andere e-reader lezen. Technisch gezien zou het wel kunnen, maar de boeken van Amazon zijn softwarematig beveiligd met DRM. Het kraken van deze beveiliging is vaak volgens de wet strafbaar. Toch is het een beetje raar, dat de auteurswet wordt gebruikt om klanten met handen en voeten aan je winkel te binden. Vermoedelijk gaat het Amazon met die DRM helemaal niet zozeer om het beschermen van het auteursrecht, maar om er voor te zorgen dat klanten opgesloten raken in hun grote webshop. Hewlet Packard (HP) verkoopt mooie printers. Ik heb er zelf ook een. Dit bedrijf probeerde verschillende keren hun inktpatronen met DRM te beveiligen, door een zogenaamde “software-update” van de printers. In zo'n patroon zit natuurlijk geen verhaal dat door het auteursrecht beschermd moet worden. De DRM moet volgens HP rechtmatig worden, door een patent te zetten op een chipje dat in zo'n patroon zit. Dat is gelukkig tot nu toe niet gelukt.

De pil wordt duur betaald

Ook in de medische wereld is een “vendor lock-in” meer regel dan uitzondering. In een Follow the money artikel van maart vorig jaar werd duidelijk dat het maken van testmaterialen voor Corona door laboratoria gehinderd wordt door de schaarste aan materialen die door fabrikant Roche geproduceerd worden. Alleen het UMC in Groningen kon ruimschoots voorzien in tests, omdat dit ziekenhuis ook van andere leveranciers afnam.

Zij werken allemaal met machines van marktleider Roche en zijn daardoor ook afhankelijk van de testmaterialen die de farmaceut levert. Roche kan de vraag niet aan. Die tekorten zijn niet makkelijk op te lossen, aangezien er sprake is van een zogeheten vendor lock-in; wie de machines van Roche gebruikt, heeft ook de materialen van Roche nodig.

Zo kan die afhankelijkheid van een fabrikant de gezondheid van onze samenleving erg fragiel maken, en haar op verschrikkelijk hoge kosten jagen. Het is al vaak aangetoond, onder andere in een artikel in de Correspondent dat de kennis voor medicijnen vooral is vergaard door wetenschappers op universiteiten: met belastinggeld. Toch worden er patenten voor deze medicijnen verleend aan bedrijven. Hiermee worden slechts enkele personen heel erg rijk. Dat we de moraal van farmaceutici best kunnen wantrouwen zien we aan het feit dat de prijs van medicijnen die al lange tijd geleden ontwikkeld zijn, en waarvan gezegd kan worden dat de ontwikkelkosten wel terugverdiend zijn, flink verhoogd worden, als ze ineens ook voor een andere ziekte gebruikt kunnen worden.

Samen

De kracht van ons mensen is volgens mij gelegen in de geweldige manier waarop we kunnen samenwerken. Gebruik maken van elkaars ideeën en uitvindingen heeft ons van generatie op generatie veel gebracht. Van de andere kant zijn we allemaal ook wel egoistisch, vooral als ons leven ervan afhangt. Hoewel, zelfs dat kun je betwijfelen, als je ziet dat “de meeste mensen deugen”, en juist in crisis-situaties andere mensen helpen en steunen, zelfs als dat voor jezelf nadelig is. Maar goed. Het is nu tijd om te kijken naar onze toekomst als mensheid. Dat klinkt zwaar, maar ik denk toch wel dat dit nodig is. We kunnen niet blijven accepteren dat enkele rijke lui zich nog rijker willen maken door het met alle middelen tegengaan van nieuwe initiatieven, het verkopen van niet reparable wegwerpproducten, en hun klanten door het patentrecht onlosmakelijk aan zich willen binden.

Just in time?

Het is jammer dat zo'n patentrecht zich in een juridische doolhof bevindt. Dat maakt het voor monopolisten alvast gemakkelijk om de bestaande situatie te bestendigen. Als overheden bedrijven verplichten zich te houden aan standaarden, en daarmee de interoperabiliteit van producten en software vergroten is dat in ieder geval één manier om die macht te breken. Er zijn ook al Europese stapjes gemaakt om te eisen dat producten reparabel moeten zijn. Wat interoperabiliteit betreft houdt de EU zich vooralsnog voornamelijk bezig met zichzelf. In Amerika is men een beetje verder met de zogenaamde ACCESS Act. Hopelijk komen we snel genoeg tot het besef dat het vrij gebruik kunnen maken van elkaars ideeën de ontwikkeling van nieuwe technieken en oplossingen exponentieel vergroot en de verkwisting van aardse bronnen flink vermindert. Daarmee vergroten we voor onszelf de kans onze toekomst en die van onze aarde weer met vertrouwen tegemoet te zien.

#monopolie #monopoly #ebook #drm #kapitalisme #opensource #interoperability

Update 28 november 2021: De Commissie interne markt en consumentenbescherming (IMCO) van de EU heeft een rapport geschreven over hoe toekomstige wetgeving over digitale markten er uit zou moeten zien. Zij wil een verplichting tot interoperabiliteit voor berichtendiensten en sociale netwerken. Dus we zijn dan toch een stapje verder.

Passagiers van een vliegtuig, waaronder een familie, worden negen uur vastgehouden. Door weersomstandigheden kan het vliegtuig niet opstijgen, en niemand kan het vliegtuig verlaten, omdat zoals later blijkt, de vliegtuigmaatschappij dan aansprakelijk gesteld zou kunnen worden voor een niet goed uitgevoerde vlucht. De gevangen passagiers en hun kinderen krijgen geen eten, geen drinken, de wc's raken overvol en de stank is niet te harden. De onmacht van de passagiers, en de onachtzaamheid voor het welzijn van de passagiers is er niet zomaar. David Dayen legt aan de hand van voorbeelden als deze uit hoe de monopolisering zover is doorgevoerd dat er van echte concurrentie geen sprake meer is, en dat geld en niet het welzijn van mensen de boventoon gaat voeren. Deze monopolisering is gaande in alle economische sectoren en heeft een grote impact, of gaat in de toekomst een grote impact krijgen op ons dagelijkse leven.

De auteur legt in de inleiding uit hoe monopolies ontstaan en voert wetenschappelijk bewijs aan voor de negatieve ontwikkelingen die de concentratie van economische macht heeft gebracht en kraakt de mythe dat deregulering (wat hij noemt het afstaan van de democratische macht aan de bestuurskamers van bedrijven) alles efficiënter zou hebben gemaakt. Bij de beschrijving van het ontstaan van de “deregulerings”-woede veertig jaar geleden, grijpt hij terug naar een boek van Robert Bork: “The Antitrust Paradox: A Policy at War with Itself”, die de bestaande en in het verleden goed functionerende antitrust wetgeving volledig opnieuw en valselijk interpreteert en die de Reagan regering de motivatie en legitimatie gaf om de controle op monopolievorming te verzwakken.

Trucs

Hij benoemt monopolievorming als centrale oorzaak van een groot aantal moderne problemen en dringt erop aan niet een andere kant op te kijken om verklaringen zoeken. Om ons te overtuigen geeft hij een boek met alledaagse voorbeelden van hoe monopolievorming in ons leven doordringt. Vervolgens plaatst hij deze in een economische en historische context en laat daarmee zien hoe die gebeurtenissen met monopolievorming verband houden. Het zijn juist de concrete ervaringen van mensen die je tot het inzicht kunnen brengen hoe de wereld in elkaar steekt. Daarom zie je ook dat in de titels van de hoofdstukken een concreet alledaags probleem met monopolievorming wordt geassocieerd.

Alleen door deze reële gevolgen van het monopolie in kaart te brengen, kunnen we begrijpen wat we nu moeten doen. Dit boek vertelt dat verhaal.

Bij het voorbeeld van de gevangen familie in het vliegtuig geeft Dayen een blik in de machtsstructuren van de huidige vliegtuigmaatschappijen en de politiek. Hij laat de trucs zien die gebruikt worden om arbeidsvoorwaarden van werknemers kapot te maken, bijvoorbeeld: ga gewoon een paar maanden failliet, en begin dan weer met een “schone” lei met andere werknemers. Of hoe het lobbyen en “masseren” van politici met dreigementen en geld in zijn werk gaat. Maar hij geeft ook het verhaal over hoe die structuren zijn ontstaan, tot aan de tijd van Ted Kennedy en Jimmy Carter, waarin de Airline Deregulation Act door de senaat werd gepasseerd. De gevolgen van de deregulering zijn dan niet prijsdalingen zoals beargumenteerd werd, die waren er juist vóór de deregulering, maar het failliet gaan van kleinere vliegtuigmaatschappijen en het fuseren van de overgeblevenen totdat er slechts een paar overblijven met minder banen onder slechte arbeidsvoorwaarden, en met, door een gebrek aan competitie, weinig aandacht voor de rechten en het welzijn van de passagiers.

Verhalen

De verhalen over mensen die door monopolisering in de knel komen zijn dramatisch. Het zijn verhalen:

• Over boeren die worden uitgeperst door machtige monopolisten.
• Over journalisten, waarbij het verhaal over Google, Youtube en Facebook erg interessant is, en waarbij je ook feiten over leugens en misstanden tegenkomt die je vast nog niet wist.
• Over werkenden in de IT, die geloofden in de beloften van de aanleg van een breedband internet, toen ze hun huis kochten. En over de opkomst van nieuwe telecom startups die worden tegengewerkt, waardoor er veel mensen in dit “moderne Amerika” op het platteland nog steeds geen goed internet hebben.
• Over jongeren die door de gepushte verkoop van opiaten in medicijnen verslaafd raken.
• Over kleine bedrijven die gezonde producten willen verkopen en willen groeien, en die door banken worden bedrogen met leugens, ingegeven door eigenbelang. Banken verdienen aan het monopoliseren en kijken daarom niet naar de gevolgen voor de maatschappij, of zelfs naar de gevolgen voor de bedrijven. Bij de banken zelf, en in het hele financiële systeem is er ook sprake van concentratie van macht. Zo versterken de banken de trend van monopolisering die al gaande is. En het idee dat banken “too big to fail” zijn, maakt dat er nog meer risico wordt genomen, met een kans op een volgende crisis.
• Over wapentechnologie-bedrijven die zo veel mogelijk proberen de regering (Ministerie van Defensie) te naaien en zo hoog mogelijke prijzen te krijgen voor hun producten, die ze nog niet eens zelf maken, maar halen uit ander landen, met name China. Ze zorgen er alleen voor dat de regering ze niet op een andere manier kan krijgen.
• Over hoe Amazon omgaat met de kleine bedrijfjes op Amazon.com en over welke enorme invloed dit bedrijf heeft op elk deel van het moderne leven en welke macht het heeft op aangesloten bedrijfjes, kopers, medewerkers en zelfs overheden.
• Over mensen in een modern goed geoutilleerd ziekenhuis die geen zout en water (saline-zak) oplossing kunnen krijgen, omdat de aanvoer ervan door een storm platgelegd is, en er geen alternatieve mogelijkheden zijn om eraan te komen.
• Over een huurster die onverwacht een te-huur-advertentie over haar eigen huis vindt, omdat ze te vaak reparaties vraagt om het huis enigszins leefbaar te houden. Advocaten van het bedrijf zorgen ervoor dat klagers snel de huizen weer moeten verlaten. Deze bedrijven zijn in handen van private equity firma's die puur en alleen naar financieel rendement kijken.
• Over mensen die hun partner in de gevangenis bezoeken, met de enige geboden mogelijkheid die er is: een haperende videocall met veel storend geluid op de achtergrond en een verlate geluidssynchronisatie bij het beeld. Ook hier is de slechte kwaliteit te wijten aan een bedrijf dat makkelijk kan groeien en zich geen zorgen hoeft te maken over concurrentie of aanklachten.

Bril

Bij al deze concrete verhalen geeft de schrijver zoals gezegd een uitgebreide historische en maatschappelijk financiële context, waar de tendens naar monopolisering steeds de drijvende kracht is achter alle opgetekende ellende. Deze context biedt als het ware een bril, waardoor je de verborgen oorzaken van de monopolisering kunt herkennen. De documentatie bij deze context is overweldigend. Bewijzen zijn er in ieder geval genoeg.

Actie

Het laatste hoofdstuk handelt over de mogelijkheden die er zijn om monopolievorming tegen te gaan en af te breken. De wettelijke mogelijkheden zijn er, de bewijzen van de dramatische impact van monopolisering zijn er, maar hoe politici er toe te bewegen is een andere zaak. Hoe de weerstand tegen verandering kan worden gebroken wordt duidelijk gemaakt met vele voorbeelden van acties met een positief effect, zelfs ondanks de tegenwerking van gemonopoliseerde media. Hoewel het boek heel Amerikaans gericht is, zijn de voorbeelden zeker globaal te interpreteren, en geeft het een andere blik op de economische werkelijkheid: een hedendaagse economie die voornamelijk gedreven wordt door enkele monopolies en waarbij van de veronderstelde baten van het kapitalisme, zoals eerlijke concurrentie, welvaartsverdeling en banengroei totaal geen sprake meer is. Het lezen is wellicht wat deprimerend, daarom is het goed dat er met het laatste hoofdstuk perspectief wordt geboden op een betere toekomst.

#monopolie #monopoly #kapitalisme #boek